TRANSPOETICA

Transpoetica powstała z myślą stworzenia miejsca stałej prezentacji literatury mało znanej, z różnych obszarów kulturowych. Jest okazją do zaprezentowania poezji obcej zarówno w przekładzie na język polski, jak i w języku oryginalnym. Poezja, bowiem to nie tylko treść, ale i rytm, melodia, którą tłumaczenie może zniekształcić. Jak dotąd podziwialiśmy twórczość m.in. japońską, koreańską, wietnamską, irańską, chińską, indyjską, szwedzką, katalońską, estońską i śródziemnomorską.

Patronat nad cyklem objęli:
pismo kulturalne “Fragile”
TVP Kraków
Radio Kraków

Wszystkich zainteresowanych otrzymywaniem informacji o spotkaniach na swoją elektroniczną skrzynkę pocztową prosimy o maila na akosciuszko@lamelli.com.pl

 

28 listopada 2011, poniedziałek, godz. 18:00

TRANSPOETICA: TURCJA

gość specjalny: Metin Turan z Ankary – krytyk literacki, wykładowca, poeta
słowo wstępne: dr hab. Grażyna Zając
wiersze w interpretacji Jakuba Kosiniaka

Projekt Transpoetica powstał z myślą stworzenia miejsca prezentacji literatury mało znanej, z różnych obszarów kulturowych. W tym miesiącu zapraszamy Państwa na spotkanie Transpoetica Turcja, którego gościem specjalnym będzie Metin Turan (1966) mieszkający w Ankarze. Metin Turan to postać ważna dla literatury tureckiej – jest turkologiem, poetą, redaktorem uznanego czasopisma “Folklor/Edebiyat”, naukowcem, aktywistą na rzecz rozwoju literatury. Jako jednocześnie wykładowca literatury, redaktor, krytyk i poeta jest najbardziej odpowiednią osobą, która może polskiemu odbiorcy przybliżyć poezję turecką. Poprosiliśmy Metina Turana o przygotowanie autorskiej prezentacji najciekawszych poetów tureckich, a także twórczości własnej. Spotkanie z nim będzie niewątpliwie wyjątkowym wieczorem, którego nie zastąpią najlepsze antologie poezji tureckiej. To możliwość poznania wyboru wierszy przygotowanego dla nas przez tureckiego znawcę literatury, która to perspektywa rzadko jest dana polskiemu czytelnikowi. Ponadto, usłyszymy je – zgodnie z założeniami projektu Transpoetica – nie tylko w przekładzie, ale i w języku oryginalnym: poezja bowiem to nie tylko treść, ale i rytm, melodia, którą tłumaczenie może zniekształcić. Co więcej, podczas spotkania będzie okazja do zadania pytań i włączenia się do dyskusji o poezji tureckiej z osobą, która żyje nią na co dzień.

Gorąco zachęcamy do przeczytania artykułu dr hab. Grażyny Zając, która pisze o poezji tureckiej i przybliża twórczość Metina Turana.

Zapraszamy wszystkich miłośników dobrej poezji!

Kompleks Edypa a współczesna poezja turecka.

Transpoetica: Turcja

Poezja turecka, niegdyś podstawowa forma działalności literackiej Turków, około 1860 roku zaczęła ustępować miejsca prozie, przede wszystkim powieści i noweli – gatunkom wcześniej nieznanym, a zapożyczonym od Europejczyków na bazie wielkich reform modernizacyjnych drugiej połowy XIX stulecia. Ten stan trwa do dziś – liryka pod względem liczby publikowanych książek jest drugim po epice rodzajem literackim i jest to sytuacja typowa dla świata literatury, który znamy jako “nasz świat”, “świat literatury europejskiej”. Współczesna poezja turecka nie różni się od poezji uprawianej przez twórców Zachodu: te same gatunki; podobne zabawy słowne, eksperymenty formalne i językowe; taki sam schemat następujących kolejno po sobie etapów fascynacji dekadentyzmem, symbolizmem, egzystencjalizmem, socjalizmem… Czy jednak duch minionych epok, z którymi Turcja radykalnie zerwała, nie pozostaje w ukryciu w sercach i umysłach współczesnych poetów? Czy nie wpływa na kształt i treść poezji tureckiej?

Podejmując w drugiej połowie XIX wieku decyzję o europeizacji i modernizacji, Turcy osmańscy zaczęli świadomie oddalać się od odwiecznych, orientalnych wzorów, a urzekające przepychem kolorów, miniatur i kaligrafii dywany (zbiory) kasyd, gazelów i innych tradycyjnych wierszy świata Orientu zaczęły ustępować miejsca formom i gatunkom europejskim, drukowanym w skromnej, dalekiej od orientalnego przepychu postaci. Z kolei w latach 20. XX wieku Turcja republikańska dokonała jeszcze bardziej drastycznego zerwania z przeszłością, zastępując alfabet arabski alfabetem łacińskim. Był to świadomy zabieg świeckiej, nowoczesnej władzy, mający na celu całkowite zerwanie ze “wschodnią” tradycją i zbliżenie Turcji do Zachodu. Zmiana alfabetu wytworzyła jednak trudną do pokonania barierę, za którą pozostały utwory dawnych mistrzów, napisane w nieczytelnym dziś języku i w nieznanym dla obecnych pokoleń alfabecie.

Nic więc dziwnego, że sytuacja współczesnego inteligenta tureckiego, jak również pisarza, poety, artysty, określana jest przez niektórych badaczy tureckich mianem “kompleksu Edypa”. Bowiem nagłe pojawienie się tej bariery w postaci nowego pisma i języka postawiło naród turecki w położeniu, które przyrównać można do sytuacji człowieka, który “niechcący” zamordował własnego ojca… Podczas wieczoru Transpoetica Turcja, o kondycji współczesnej poezji tureckiej i o jej związkach z tradycją opowie Metin Turan – poeta, krytyk i teoretyk literatury, nauczyciel akademicki, wydawca.

Grażyna Zając

“Targam na strzępy wizy tych co stawiają granice”: Metin Turan

targam na strzępy wizy tych co stawiają granice
chronię się w przystani twoich oczu

Metin Turan (ur. 1966 w prowincji Kars) mieszka w Ankarze. Z wykształcenia turkolog, z zamiłowania poeta i działacz na rzecz rozwoju międzynarodowych kontaktów literackich, ma w swoim dorobku wiersze, eseje literackie, książki z dziedziny historii literatury tureckiej oraz literatury i kultury ludowej. Aktywny działacz Stowarzyszenia Literatów (Edebiyatçilar Dernegi), przewodniczący organizacji KIBATEK (Kibris Balkanlar Avrasya Türk Edebiyatlari Kurumu) mającej za swój cel zacieśnianie więzi i wymianę doświadczeń między twórcami i tłumaczami literatury różnych narodów turkijskich, prezes fundacji Folklor Araştirmacilari Vakfi, wspierającej badaczy folkloru w Turcji. Kieruje pracami redakcji czasopisma “Folklor/Edebiyat”, które – wychodząc nieprzerwanie od 1994 roku – dało się poznać jako stojące na wysokim poziomie merytorycznym pismo o charakterze literackim, folklorystycznym, muzycznym i antropologicznym. Metin Turan brał udział w licznych sympozjach naukowych i spotkaniach literackich w Turcji oraz poza jej granicami (m.in. w Niemczech, we Włoszech, w Rumunii, Kazachstanie, Macedonii, Mołdawii, Ukrainie, Syrii, Azerbejdżanie). Jego poezje były tłumaczone na języki: angielski, rosyjski, ukraiński, bułgarski, macedoński, polski, rumuński, koreański, uzbecki i arabski. Jego poezja, nowoczesna w formie, nieprzystająca do tradycyjnych orientalnych wzorów, jest wyrazem tęsknoty współczesnego człowieka za pokojem, braterstwem, za miłością. Ciepłe przesłanie płynące z wierszy Metina Turana, bunt przeciwko murom i granicom, jakie ludzie sami sobie budują odgradzając się od innych sprawia, że wymowa jego utworów jest uniwersalna i czytelna dla przedstawicieli różnych narodów i kultur. Pięknym przykładem przesłania poezji Turana może być wiersz Życzenie, który – choć pozornie mówi o miłości – jest protestem współczesnego człowieka przeciwko granicom, murom, barierom…

radość (sevinç)

na przykład, gdyby tak zobaczyć cię nagle na rogu ulicy
usłyszeć odgłos twoich stóp
o porze niemożliwej czyli siódmej rano
zbiegać ze schodów po pięć po dziesięć stopni
i mówić jaka piękna jesteś moja miła
i wolno sączyć herbatę południową porą

życzenie (dilek)

a gdybym tak dał ci kwiat 
czy podniósłszy powieki
podarowałabyś mi tę błękitną krainę
gdybym ci dał swoje życie

jakże ożywa mój głos gdy wymawiam twoje imię
przemienia się w nieskończony gwizd
zarzucam na plecy wszystkie długie podróże
by się pogrzebać w blasku twej piersi

przemierzając teraz całe to miasto o wąskich uliczkach
te chodniki wyznaczające granicę
targam na strzępy wizy tych co stawiają granice
chronię się w przystani twoich oczu

transpoetica-turcja 

Metin Turan