Z cyklu Poprzez Kresy: Wasiliszki – Lida – Nowogródek – Mir

Z cyklu Poprzez Kresy: Wasiliszki – Lida – Nowogródek – Mir. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.
Z Grodna trasa wycieczki wiodła w kierunku wschodnim przez Wasiliszki do Lidy. W Wasiliszkach Nowych warto obejrzeć kościół podominikański z XVIII w, a w Wasiliszkach Starych dom rodzinny piosenkarza Czesława Wydrzyckiego, który przyjął pseudonim artystyczny Niemen. W Lidzie, będącej jedną z najstarszych siedzib książąt litewskich, zachował się zamek z XIV w. Jadąc z Lidy na południe można dotrzeć do Nowogródka, założonego w XII w. Zachowało się tam kilka kościołów: farny fundowany w XIV w. przez Wielkiego Księcia Witolda, Dominikanów z XVII w. oraz dawny kościół Franciszkanów z XVIII w. Ciekawym przykładem budowli sakralnej jest cerkiew Borysa i Gleba z XVI w., która zachowała cechy stylu gotyckiego. W centrum miasta znajduje się muzeum – dwór Adama Mickiewicza, bogato wyposażony w eksponaty związane z życiem i twórczością wieszcza. Najwyższym punktem Nowogródka jest góra Zamkowa z pozostałościami murowanego zamku z przełomu XIV i XV W. Kolejną miejscowością będzie miasto Mir , gdzie zachowały się: kościół parafialny z przełomu XVI /XVII w, . XIX-wieczna cerkiew oraz przyrynkowa zabudowa mieszkalna, ale głównym zabytkiem jest potężny zamek zbudowany w latach 1506 do 1510, zachowany w stylu gotycko-renesansowym.

Z cyklu Poprzez Kresy: Nad Niemnem – Grodno, Bohatyrowicze

Z cyklu Poprzez Kresy: Nad Niemnem – Grodno, Bohatyrowicze. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.
Pierwszą miejscowością na trasie było Grodno, którego istnienie w XII w. zostało udokumentowane jako siedziba udzielnych książąt, a w XIV w. stało się jedną ze stolic Wielkiego Księcia Litewskiego Witolda. Począwszy od czasów jagiellońskich Grodno było jednym z centrów polityczno-administracyjnych Rzeczypospolitej. Zwiedzanie miasta rozpoczęło się od kościoła jezuickiego pw. Franciszka Ksawerego, obecnie katedry. Reprezentacyjną ulica Zamkową można dojść do Góry Zamkowej, na której od XI w. powstawały obiekty obronne, a w XIV w. książę Witold ufundował zamek murowany. Na miejscu Niskiego Zamku w XVIII w. powstał Nowy Zamek, który stał się miejscem odbywania sejmów. Przechodząc przez Śródmieście można oglądnąć szereg kościołów: Franciszkanów, Bernardynów i Brygidek. W południowo-wschodnim przedmieściu warto zwiedzić cmentarz katolicki. Na przełomie XIX i XX w. mieszkała w Grodnie Eliza Orzeszkowa, o czym przypominają: pomnik z popiersiem autorki oraz dworek, w którym mieszkała i napisała wiele swych książek, m.in. powieść „Nad Niemnem, która uznana została za jedno z najcenniejszych kresowych dzieł literatury polskiej.

Z cyklu Poprzez Kresy: Mereczowszczyzna – Kobryń – Brześć Litewski

Z cyklu Poprzez Kresy: Mereczowszczyzna – Kobryń – Brześć Litewski
Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.
W Kosowie Poleskim zachował się neogotycki pałac Pusłowskich z 1838 roku, a w pobliskim folwarku Mereczowszczyzna odtworzono dwór, w którym w 1746 r. urodził się Tadeusz Kościuszko. W Berezie Kartuskiej w XVIII w. wzniesiono obronny klasztor Kartuzów. W Łyskowie, na terenie cmentarza przykościelnego klasztoru Misjonarzy z XVIII w. odtworzony został grobowiec Franciszka Karpińskiego. W Prużanie zachował się w dobrym stanie pałacyk Szwykowskich z połowy XIX w. Na terenie kościoła pw. Wniebowzięcia NMP w Kobryniu odrestaurowany został cmentarz wojskowy z 1920 r. W okolicy Brześcia Litewskiego warto odwiedzić kilka interesujących miejscowości. W pałacu w Skokach urodził się i wychowywał Julian Ursyn Niemcewicz. W Wysokim Litewskim zachowały się pozostałości zamku Sapiehów, założenie pałacowe oraz kościół pw. Św. Trójcy z 1608 r. W kościele pw. Św. Trójcy w Wołczynie w 1938 r. spoczęły, przewiezione z Petersburga szczątki Stanisława Augusta Poniatowskiego. Ozdobą Kamieńca Litewskiego jest zbudowana w XIII w. okrągła wieża o wys. 30 m. W Czarnawczycach zachował się ufundowany w XVI w. przez Mikołaja Radziwiłła i „Sierotkę”, kościół pw. Św. Trójcy. Brześć Litewski to miasto położone przy ujściu Muchawca do Bugu, które wzmiankowane w XI w. W 1831 r. została tam zbudowana potężna twierdza, usytuowana na terenie pierwotnego miasta. W nowym XIX-wiecznym mieście, warto zwrócić uwagę na kościół parafialny z XVII-wiecznym obrazem Matki Boskiej Brzeskiej oraz na pomnik Adama Mickiewicza.

Z cyklu Poprzez Kresy: Porozów, Kraski, Różana, Pińsk.

Z cyklu Poprzez Kresy: Porozów, Kraski, Różana, Pińsk.
Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.
Kontynuując podróż po ziemi nowogródzkiej, można odkrywać coraz to nowe, ciekawe miejscowości. W dawnym majątku „Bogudzięki”, leżącym w granicach miasta Porozów, zachowała się siedziba rodziny Buttowt-Andrzeykowiczów z zespołem zabudowań dworskich, gdzie obecnie mieści się szpital. Poza tym znajduje się tu klasycystyczny kościół pw. Św. Michała z 1828 roku. W miejscowości Kraski znajduje się siedziba Bułharynów i Sieheniów, składająca się z XIX-wiecznego dworu i dobudowanego w 1905 roku neogotyckiego pałacyku. Obok znajdują się zabudowania gospodarcze oraz założenie parkowe. Różana była w przeszłości siedzibą Sapiehów, w której zachowały się ruiny rezydencji z XVII i XVIII w. W centrum Różanej istnieją do dziś zabytkowy kościół parafialny i cerkiew pobazyliańska. Pińsk, będący centralną miejscowością Polesia, posiada pozostałości dawnego zespołu klasztornego, z którego zachował się jedynie gmach kolegium. Dawny kościół Franciszkanów z I poł. XVIII w. pełni obecnie funkcję katedry. Ciekawym zabytkiem jest zbudowany w końcu XVIII w. pałac Butrymowiczów. Na kolejnym, styczniowym spotkaniu z cyklu Poprzez Kresy, omówione zostaną miasta leżące na trasie biegnącej przez ziemi Polesia do Brześcia nad Bugiem.

Z cyklu „Poprzez kresy” … Słonim, Żyrowice, Synkowicze…

Z cyklu Poprzez Kresy: … Słonim, Żyrowice, Synkowicze…
Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.
Tematem spotkania będą miejscowości położone na południowy zachód od Nowogródka. W Zdzięciole zachowała się zabytkowa zabudowa przyrynkowa i XVII wieczny kościół z cennym wyposażeniem rokokowym oraz pozostałości pałacu Radziwiłłów przebudowane na szpital. W Słonimie, wzmiankowanym już w XI w. zachował się kościół pobernardyński z XVII w, rokokowy kościół parafialny pw. św. Andrzeja z XVIII w. oraz XVII wieczne klasztor Bernardynek i synagoga. W Żyrowicach podziwiać można XV-wieczny prawosławny monastyr – miejsce kultu płaskorzeźby Matki Boskiej Żyrowickiej z XV w. Głównym obiektem zespołu jest Sobór Uspieński z XVII w., z przylegającymi: cerkwią zimową pw. Św. Mikołaja oraz gmachem seminarium duchownego z przełomu XVII i XVIII W. Na terenie dróżek pątniczych zbudowano kaplice, w których wyróżniają się cerkwie objawienia NMP i Podwyższenia Krzyża Św. Wieś Synkowicze znana jest z obronnej cerkwi pw. Św. Michała z początku XVI w., oprócz której zachował się klasycystyczny dwór z poł. XIX W. w Hneźnie, w I poł. XVI W, zbudowany został gotycki kościół pw. Św. Michała Archanioła, a w XIX w. powstał zespół dworski.

Z cyklu „Poprzez kresy”. Nieśwież

Z cyklu „Poprzez kresy”. Nieśwież.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Tematem spotkania z cyklu Poprzez kresy” będzie jedno z najciekawszych miast kresowych – Nieśwież, położony na ziemi nowogródzkiej, nad rzeką Uszą i systemem stawów. Istniał tu wczesnośredniowieczny gród, od połowy XIII w. należący do państwa litewskiego. |Od 1513 do 1939 roku Nieśwież był rezydencją Radziwiłłów, którzy mieszkali w zbudowanym przez siebie zamku. W latach 80-tych XVI w. Nieśwież otrzymał prawa miejskie i stał się centrum radziwiłłowskie Ordynacji Nieświeskiej. W centrum miasta zachował się Rynek z ratuszem z 1569 r., przebudowanym w XVIII i XX w, oraz halami targowymi. W zabudowie rynku wyróżnia się barokowy dom Gdański z 1721 roku. W mieście warto zwiedzić tez dawny zespół klasztorny Benedyktynek z lat 90.tych XVI w. oraz bramę Słucką z 1690 r., wchodząca kiedyś w skład fortyfikacji miejskich. Głównym obiektem sakralnym Nieświeża jest kościół katolicki pw. Bożego Ciała w 1584 – 1593, w podziemiach którego pochowano ponad stu członków rodziny Radziwiłłów. Najważniejszym zabytkiem miasta jest sześciokątny zamek z przełomu XVI i XVII W., na którym w 1583 r. wystawiono, po raz pierwszy w Rzeczpospolitej, w pełni wykształcone fortyfikacje bastionowe.

Z cyklu „Poprzez kresy”. Snów, Hruszówka i Mir

Z cyklu „Poprzez kresy”. Snów, Hruszówka i Mir.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Kontynuując przejazd przez ziemię nowogródzką, można znaleźć w południowej jej części miejscowość Snów, należącą w XVI w. do Radziwiłłów, a od XVII w. do Rdułtowskich, którzy na przełomie XVIII i XIX w. wznieśli tam klasycystyczny pałac, otoczony parkiem w stylu angielskim. Jeszcze dalej na południe, w rejonie miejscowości Lachowicze, znajduje się Hruszówka, należąca do rodziny Rejtanów. Na miejscu XVIII wiecznego pałacu, w XIX w. zbudowany został dwór drewniany w stylu szwajcarskim, obok którego zachowała się oficyna „Murowanka”, w której ostatnie lata życia spędził chory psychicznie Tadeusz Rejtan. Poza zespołem dworskim zachowała się kaplica grobowa rodziny Rejtanów. Kolejna miejscowością, omawiana na spotkaniu, będzie miasto Mir, które w XIV w. należało do książąt litewskich, później do namiestnika lidzkiego Jerzego Illinicza, a od połowy XVI w. do Radziwiłłów. W mieście zachował się kościół parafialny z przełomu XVI i XVII w., XIX-wieczna cerkiew oraz przyrynkowa zabudowa mieszkalna, ale gł. Zabytkiem jest potężny zamek, zbudowany w latach 1506-1510. Był on wielokrotnie niszczony i odbudowywany, a mimo to zachował swój tradycyjny styl gotycko-renesansowy i od 1994 roku znalazł się na liście UNESCO. Kolejne, październikowe spotkanie zostanie w całości poświęcone zabytkom Nieświeża.

Z cyklu „Poprzez kresy”. Świteź, Tuhanowicze, Zaosie

Z cyklu „Poprzez kresy”. Świteź, Tuhanowicze, Zaosie.

Prelekcja i pokaz zdjęć: Piotr Korpanty

Tematem prelekcji będą miejsca, związane z życiorysem i twórczością Adama Mickiewicza, położone na ziemi nowogródzkiej. Jezioro Świteź było tematem wielu prac naukowych w zakresie nauk geologicznych, botanicznych i zoologicznych. Wzorując się na legendach ludowych o zatopionym mieście i rusałkach, Adam Mickiewicz stworzył ballady „Switeź” i „Świtezianka”. Tuhanowicze to dobra ziemskie, należące w XIX w. do Wereszczaków, których dwór z końca XVIII w. był miejscem romantycznej miłości Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny. Podczas pobytu Adama w Tuhanowiczach w 1820 roku, mieszkał on w oficynie dworskiej „Murowanka”, która wraz z dworem uległa zniszczeniu podczas I wojny światowej. Zachowało się jedynie założenie parkowe o charakterze romantycznym, z grupą starych lip, nazywanych altaną Maryli. W Zaosiu, miejscu urodzenia Adama Mickiewicza, zespół dworski, całkowicie zniszczony w czasie I wojny światowej, został zrekonstruowany w latach 90-tych XX w; na podstawie zachowanej dokumentacji i zorganizowano w nim Muzeum wieszcza. Oprócz dworu odtworzono: spichlerz, stodołę, oborę i studnię z żurawiem. Na kolejnym, wrześniowym spotkaniu omówione zostaną kolejne miejscowości ziemi nowogródzkie: Snów, Hruszówka i Mir.

Z cyklu Poprzez Kresy: Nowogródek cz. II

Z cyklu Poprzez Kresy: Nowogródek cz. II

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Centralnym punktem Śródmieścia Nowogródka jest Rynek, z którego rozchodzą się ulice z tradycyjną zabudową. Wśród niej wyróżniają się obiekty sakralne: przy kościele pw. św. Michała istniały obiekty klasztorne Dominikanów ze szkołą, do której uczęszczał Adam Mickiewicz. Kościół klasztorny franciszkanów został zamieniony na sobór prawosławny pw. św. Mikołaja. Cerkiew prawosławna pw. św. św. Borysa i Gleba w 1517-1519 r. zachowała unikalną konstrukcję gotycką ze sklepieniami gwiaździstymi. W lesie, przy drodze wyjazdowej do Słonima znajduje się miejsce mordu hitlerowskiego 11. sióstr Nazaretanek z Nowogródka, beatyfikowanych w 1989 r. Ważnym obiektem, godnym szczegółowego zwiedzenia jest Muzeum Adama Mickiewicza, urządzone w dworku Mickiewiczów.

Z cyklu Poprzez Kresy: Nowogródek cz. I

Z cyklu Poprzez Kresy: Nowogródek cz. I

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Nowogródek, założony w XII w., był stolicą udzielnego księstwa, w którym koronował się jedyny litewski król Mendog. W północnej części miasta zachowały się ruiny zamku, powstałego w XIV-XVI w., z którego pozostały dwie wieże: Szczytowa i Kościelna. Obok zamku usytuowany jest kościół parafialny z XV a przebudowany w I poł. XVII w. Niedaleko kościoła można znaleźć klasztor sióstr Nazaretanek oraz kopiec Mendoga. Po wschodniej stronie zamku w okresie międzywojennym usypany został kopiec Adama Mickiewicza a obok ustawiony został pomnik wieszcza. Na kolejnym, majowym spotkaniu w cyklu „Poprzez Kresy” omówiona zostanie zabudowa Nowogródka z obiektami sakralnymi oraz dworkiem Mickiewiczów z ekspozycją muzealną o życiu i twórczości wieszcza.

Z cyklu Poprzez Kresy: Od Brasławia przez Mińsk do Nowogródka

Z cyklu Poprzez Kresy: Od Brasławia przez  Mińsk do Nowogródka.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Po zakończeniu pobytu w Brasławiu, połączonego z objazdem przez kilka miejscowości oraz parków narodowych: Brasławskie Jeziora i Narocz, nastąpił przejazd do ziemi nowogródzkiej. W początkowym etapie tej podróży udało się jeszcze zwiedzić kilka ciekawych miejsc nieodległych od Brasławia. W Opsie zachował się pałac hrabiego Feliksa Broel-Platera, usytuowany między jeziorami Opsa i Dumble oraz park z dębem „Napoleona”. W Postawach podziwiać można rezydencję Tyzenhauzów oraz zabudowę przyrynkową. Komaje znane są z kościoła św. Jana Chrzciciela zbudowanego na początku XVII w. jako obronny. W Łyntupach w końcu XIX w. zbudowana została rezydencja Biszewskich w stylu włoskim, która wraz z zabudowaniami gospodarczymi i malowniczym parkiem zachwyca do dziś. Leżący w połowie omawianej trasy stołeczny Mińsk zachował kilka pamiątek z dawnych czasów: kościół i klasztor Bernardynek oraz zespół klasztorny Bernardynów z XVII w., a także kościół, klasztor i kolegium jezuickie z pierwszej połowy XVIII w. Pod koniec dnia wycieczka dotarła do Nowogródka, znanego jako stolica udzielnego księstwa w XII w., miejsce koronacji jedynego króla litewskiego Mendoga, miasto rodzinne Adama Mickiewicza oraz stolica województwa.

Z cyklu Poprzez Kresy: Brasław i okolice

Z cyklu Poprzez Kresy: Brasław i okolice.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Kolejna relacja z podróży po Białorusi. Brasław, będący centrum Pojezierza Brasławskiego, słynie jako miejscowość założona w XI w., w której zachowało się potężne grodzisko. Z punktów widokowych malownicze jeziora ciągną się aż po horyzont. Pętla zaplanowana wokół Brasławia daje możliwość poznania ciekawych miejscowości. W Borodzieniczach zachował się kościół z 1836 roku, ufundowany przez Kopacińskich, w Głębokiem można podziwiać kościoły: pokarmelicki i parafialny św. Trójcy. Budsław znany jest ze względu na potężne barokowe sanktuarium, a Krzywicze posiada kościół i klasztor Trynitarzy. Po drodze można podziwiać olbrzymie jeziora Miadzioł i Narocz. W miejscowości Postawy zachował się pałac Tyzenhauzów oraz jednolicie ukształtowany w XVIII w. rynek.

Z cyklu Poprzez Kresy: Buczacz, Jazłowiec i Brzeżany.

Z cyklu Poprzez Kresy: Buczacz, Jazłowiec i Brzeżany.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.


Relacja z kolejnego etapu wycieczki na kresy. Po zwiedzeniu najbardziej wysuniętych na południowy wschód miejscowości Kamieńca Podolskiego i Chocimia program wycieczki przewidywał nieuchronny powrót przez Podole i Lwów. Pierwszym miastem na tym odcinku trasy była Skała położona nad Zbruczem. Zachowały się tam ruiny XVI wiecznego zamku Lanckorońskich oraz również zrujnowany pałac Tarłów z XVIII w. W Buczaczu można było zwiedzić rokokowy kościół i górujący nad miastem zamek i zobaczyć stamtąd panoramę miasta. W Jazłowcu uczestnicy wycieczki zostali oprowadzeni przez zakonnice z klasztoru SS. Niepokalanek po zabudowaniach klasztornych z muzeum historii zgromadzenia i jego założycielki Marceliny Darowskiej oraz obiektach fortyfikacyjnych jazłowieckiego zamku. W Brzeżanach, mieście hetmańskiej rodziny Sieniawskich zachowały się ruiny potężnego zamku obronnego oraz centrum miasta z rynkiem i ratuszem oraz otaczającymi go obiektami sakralnymi, wśród których wyróżni

można kościół parafialny.

Z cyklu Poprzez Kresy: Kamieniec Podolski i Chocim.

Z cyklu Poprzez Kresy: Kamieniec Podolski i Chocim.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty
Relacja z kolejnego etapu wycieczki na kresy. Po zwiedzeniu Kamieńca Podolskiego i obejrzeniu panoramy miasta, gdzie wyróżniają się wieża ratuszowa oraz kościoły: Katedra z minaretem, Dominikanów, Trynitarzy i Ormiański, można zobaczyć też ukrywające się wśród miejskiej zabudowy kościoły Franciszkanów i Dominikanek. Około południa nastąpił wyjazd do Chocimia, gdzie zwiedziliśmy twierdzę składającą się z zamku średniowiecznego tworzonego w XIII – XV wieku oraz fortyfikacji tureckich z początku XVIII w. Tereny zamkowe były miejscem dwóch zwycięskich bitew Polaków z wojskami tureckimi w 1621 i 1673 roku. Po powrocie do Kamieńca odwiedziliśmy jeszcze cerkiew św. Piotra i Pawła, basztę Batorego oraz zespół Bramy Polskiej. Droga powrotna wiodła przez Buczacz, Jazłowiec, Podhajce i Brzeżany. Miejscowości te będą tematem kolejnej prelekcji w czerwcu.

Z cyklu Poprzez Kresy: Kamieniec Podolski.

Z cyklu Poprzez Kresy:Kamieniec Podolski. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Kamieniec Podolski był najdalej na południowy wschód wysuniętym punktem noclegowym całej wyprawy. Zwiedzanie Kamieńca rozpoczęło się od centrum starego miasta w pobliżu Rynku Polskiego i Katedry rzymsko-katolickiej. Z Mostu Nowego można podziwiać skalisty jar rzeki Smotrycz, stanowiący naturalną fosę otaczającą miasto. Nad urwiskiem Smotrycza po północno-zachodniej stronie góruje katedra łacińska z minaretem, będącym pamiątka niewoli tureckiej w XVII wieku. Ulica Zamkowa obok kościoła Trynitarzy, Bastionu Ormiańskiego, bramy Miejskiej, przez Most Turecki prowadzi do zamku, który zwiedzaliśmy również od strony dziedzińca. Po zwiedzeniu zamku kamienieckiego nastąpił wyjazd do Chocimia, ażeby zobaczyć tamtejszą fortece, a po powrocie można było przespacerować się jeszcze po Śródmieściu.

Z cyklu Poprzez Kresy: Przez Zaleszczyki i Okopy Świętej Trójcy

Z cyklu Poprzez Kresy: Przez Zaleszczyki i Okopy Świętej Trójcy. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.
Kolejna relacja z podróży po kresach. Tym razem w planie było zwiedzanie sławnych Zaleszczyk, gdzie podziwialiśmy widok miasta położonego malowniczo w zakolu Dniestru. W centrum miasta można odkrywać ślady dawnej świetności kwitnącego kiedyś elitarnego letniska. Przed dotarciem do Kamieńca Podolskiego można zatrzymać się w okopach św. Trójcy położonych w widłach Dniestru i Zbrucza, na najdalej, na południowy wschód, wysuniętym cyplu II RP. W 2014 roku. Kolejnym etapem wycieczki będzie zwiedzanie Kamieńca Podolskiego i zamku w Chocimiu.

Z cyklu Poprzez Kresy: Pokucie i Huculszczyzna

Z cyklu Poprzez Kresy: Pokucie i Huculszczyzna. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Tematem poprzedniego, styczniowego spotkania była zachodnia Huculszczyzna. Trasa rozpoczęta w Delatynie prowadziła przez Jaremcze, Bukowielę, przełęcz Tatarską, Tatarów i Mikuliczyn. Bieżąca relacja będzie dotyczyła pozostałego fragmentu pętli huculskiej, obejmującego miejscowości południowej części |Pokucia i Huculszczyzny. Najpierw odbyliśmy spacer po Śródmieściu Kołomyi, gdzie można podziwiać zabudowę rynku i przyległych ulic. Dużą atrakcję stanowiło obejrzenie ekspozycji Muzeum Regionalnego, ukazującą huculską sztukę ludową. Kolejną miejscowością były Kuty, leżące nad Czeremoszem, słynące do czasów II wojny światowej jako miasteczko zamieszkane tradycyjnie przez Ormian. Chwilę relaksu w podróży przyniósł krótki postój na brzegu Czeremoszu w Krzyworówni. W Foreszczence próbowaliśmy dostrzec zanikającą w mgle i chmurach panoramę Czarnohory, z jej najwyższym szczytem Howerlą. W Worohcie, która była ważną miejscowością wypoczynkową i centrum sportów zimowych ze skoczniami narciarskimi można podziwiać dwie zabytkowe cerkwie drewniane. W następnym dniu wyjechaliśmy z Delatyna w kierunku Kamieńca Podolskiego przez: Gwoździec, Horodenkę, Zaleszczyki i Okopy Św. Trójcy. Miejscowości te będą tematem kolejnego spotkania w marcu.

Z cyklu Poprzez Kresy: Huculszczyzna

Z cyklu Poprzez Kresy: Huculszczyzna. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Kolejna relacja i prezentacja zdjęć z wycieczki na Kresy południowo-wschodnie. Delatyn jest dobrym punktem wypadowym na Huculszczyznę. Z Delatynem od strony południowej sąsiaduje Jaremcze, które było główną miejscowością wypoczynkowo-uzdrowiskową na tym terenie. O dawnym uroku Jaremcza świadczą: most kolejowy i wodospad nad rzeką Prut oraz kamień Dobosza. Kolejnym zwiedzanym miejscem jest rozbudowywana wciąż stacja narciarska w Bukowieli, gdzie po wyjeździe kolejką linową na punkt widokowy można zobaczyć pobliskie szczyty pasma Gorgan, będącego częścią Karpat Wschodnich. Następnym miejscem, z którego można wywieźć wiele wrażeń związanych z turystyką górską była Przełęcz Tatarska, rozdzielająca Gorgany i Czarnohorę.

Z cyklu Poprzez Kresy: Stanisławów

Z cyklu Poprzez Kresy: Stanisławów. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Stanisławów, założony w XVII w. przez Andrzeja Potockiego wkrótce stał się jedną z głównych twierdz kresowych a równocześnie należał do najważniejszych ośrodków gospodarczo-handlowych i kulturalnych oraz węzłów komunikacji drogowej i kolejowej. Zwiedzanie miasta rozpoczęło się w rejonie zabytkowego dworca kolejowego, skąd ulicami Grunwaldzką i 3-go Maja łatwo dojść do centrum miasta z placem Trynitarskim, Rynkiem Głównym i placem Paderewskiego, na którym znajduje się kolegiata stanisławowska. Obok, od strony ulicy Karpińskiego, zachował się kompleks kościoła z kolegium jezuitów, przekształcony w katedrę grecko-katolicką i gimnazjum. Następnie trasa prowadziła reprezentacyjną ulicą Sapierzyńską do placu Mickiewicza z pomnikiem polskiego wieszcza, przy którym uczestnicy zostali uwiecznieni na pamiątkowej fotografii. Ze zwiedzanych obiektów warto wymienić na koniec kościół ormiański, w którym czczony był cudowny obraz Matki Boskiej Łaskawej koronowany w 1937 roku.

Poprzez Kresy: Bołszowce i Halicz

Kolejna relacja i prezentacja zdjęć z wycieczki na Kresy południowo-wschodnie. Po zwiedzeniu Lwowa grupa wyruszyła przez Przemyślany, Rohatyn, Bursztyn do Bołszowiec. W miejscowości tej najważniejszym obiektem zabytkowym jest kościół pw. Zwiastowania NMP z klasztorem karmelitów z przełomu XVII i XVIII wieku, w którym zatrzymaliśmy się na nocleg. Odbudowywany po zniszczeniach powojennych zespół klasztorny, jego historię i współczesność uczestnicy poznali następnego dnia rano przed wyjazdem w dalszą trasę. Niedaleko Bołszowiec, w Dytiatynie, 16 września 1920 roku w czasie wojny polsko-bolszewickiej, odbyła się krwawa bitwa nazwana Polskimi Termopilami. Pierwszą miejscowością, w której zatrzymaliśmy się po opuszczeniu Bołszowiec był Halicz. Głównym punktem zwiedzania miasta była Góra Zamkowa, u podnóża której rozłożyło się miasto położone w widłach Dniestru i Łomnicy. Na dalszym planie można zobaczyć XII–wieczną cerkiew pw. św. Pantelejmona, widoczną też na horyzoncie z Bołszowiec. Z Halicza wycieczka udała się do Stanisławowa. Zwiedzanie tego wojewódzkiego przed wojną miasta będzie tematem listopadowego spotkania.

Z cyklu Poprzez Kresy: Lwów-2014

Z cyklu Poprzez Kresy: Lwów-2014. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

W drugiej połowie czerwca 2014 roku odbyła się wycieczka do Lwowa, na Pokucie, Huculszczyznę i Podole. Uczestnicy wycieczki odbyli pieszy spacer po Śródmieściu, podczas którego przeszli obok Arsenału królewskiego i kościoła Dominikanów do Rynku i pomnika Adama Mickiewicza. Z ważniejszych obiektów, które były dokładniej zwiedzane, należy wymienić katedry: Łacińską i Ormiańską. Droga powrotna wiodła koło cerkwi wołoskiej, kościoła Karmelitów Bosych do placu przed Pałacem arcybiskupów łacińskich.

Podczas drugiej części zwiedzania Lwowa, w kolejnym dniu wycieczki podjeżdżaliśmy autobusem do odleglejszych miejsc: Nekropolii Łyczakowskiej i Cmentarza Obrońców Lwowa, kopca Unii Lubelskiej oraz cerkwi katedralnej św. Jura. Wieczorem zwiedzilismy jeszcze  Teatr Wielki i przeszliśmy wałami hetmańskimi, poprzez place: Mariacki, Halicki i Bernardyński na Wały Gubernatorskie. Po zwiedzeniu Lwowa pojechaliśmy na pierwszy nocleg do Bołszowiec, a stamtąd w dalszą trasę, zaczynającą się od Halicza.

 

Z cyklu Poprzez Kresy: Wilno część III

Z cyklu Poprzez Kresy: Wilno część III. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Zwiedzanie ścisłego Śródmieścia Wilna rozpoczęło się od wizyty w Sanktuarium Matki Boskiej Ostrobramskiej. Główną osią komunikacyjną Śródmieścia jest ciąg ulic: Ostrobramskiej, Wielkiej, Zamkowej, przy których można podziwiać zabytkową zabudowę mieszkalną a także wiele obiektów architektury sakralnej i pałacowej. Idąc ta trasą mija się m.in.: kościół św. Kazimierza, którego kopuła przyozdobiona jest mitrą wielkoksiążęcą, ratusz, cerkwie św. Mikołaja i Piatnicką, Uniwersytecki kościół św. Jana. Spacer po Śródmieściu zakończył się na pl. Katedralnym, gdzie w ostatnich latach odtworzono pałac Dolnego Zamku, ale najważniejszym obiektem jest katedra p.w. św. Stanisława, w której największą atrakcją jest kaplica św. Kazimierza – patrona Litwy.

Z cyklu Poprzez Kresy: Wilno część II

Z cyklu Poprzez Kresy: Wilno część II. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Relacja z wycieczki do Wilna w 2013 roku, podczas której uczestnicy obejrzeli najważniejsze miejsca tego najbardziej kultowego miasta kresów północno-wschodnich: kościół św. św. Piotra i Pawła na Antokolu z drugiej poł. XVII w., którego wnętrze posiadało najbogatszy wystrój rzeźbiarski w Polsce, zaułek Bernardyński, w skład którego wchodzą: halowy kościół gotycki Bernardynów z XVI w. pw. św. Bernardyna i Franciszka; kościół św. Anny z przełomu XV i XVI w, będący arcydziełem gotyku płomienistego; późno manierystyczny kościół Bernardynek ufundowany pod koniec XVI w. przez Lwa Sapiehę jako mauzoleum rodzinne. Na skwerku obok kościoła Bernardynów ustawiony został w okresie powojennym pomnik Mickiewicza, przy którym ułożone zostały płyty kamienne z reliefami o tematyce zaczerpniętej z „Dziadów”. Cmentarz na Rossie, będący kolejnym zwiedzanym miejscem, założony w 1769 roku, należał do najstarszych, najbardziej wartościowych a równocześnie malowniczych cmentarzy w Polsce.

Z cyklu Poprzez Kresy: Wilno część I

Z cyklu Poprzez Kresy: Wilno część I. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Po obejrzeniu Trok, XIV-wiecznej stolicy Księstwa Litewskiego, czas udać się do najważniejszego miasta Litwy – Wilna, które będzie tematem trzech przedwakacyjnych spotkań w cyklu Poprzez Kresy. Podczas pierwszej kwietniowej prelekcji zostanie zilustrowany spacer po Wilnie podczas wycieczki w 2013 r. W pierwszej kolejności pokazane zostaną zdjęcia panoramiczne Śródmieścia miasta wykonane ze stoku niedaleko bastei artyleryjskiej przy ul. Subocz. Najbardziej efektowne ujęcia obejmują: Górny Zamek, kościoły: św. Anny, Bernardynów i Bernardynek oraz cerkiew przeczystej Bogarodzicy oraz wieże: Uniwersytetu Stefana Batorego, kościoła św. Jana i katedry. Widoczne są tez wieże i kopuły kościołów: św. Kazimierza, Augustianów, Dominikanów, św. Katarzyny oraz Góra Trzech Krzyży. Spacer przez Miasto dał możliwość zobaczenia z bliska niektórych zabytków śródmieścia, a także sfotografowania wnętrz kościołów: Dominikanów, Franciszkanów, św. Trójcy i katedry.

Z cyklu Poprzez Kresy: Troki cz. II

Z cyklu Poprzez Kresy: Troki cz. II Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Wykorzystywane materiały fotograficzne podczas prelekcji są plonem wycieczki na kresy północno-wschodnie w 2012 roku. Mieszkańcami Trok byli Karaimi, z których tworzona była gwardia przyboczna wielkiego księcia Witolda. Karaimów można spotkać w Trokach do dziś. Zachowały się także karaimskie: charakterystyczne budynki mieszkalne, świątynia Kienesa, cmentarz, zwyczaje i tradycje a także potrawy, które lubią kosztować turyści. Oprócz obiektów fortyfikacyjnych zamków: Na wyspie i na półwyspie ważnym zabytkiem jest kościół katolicki ufundowany przez wielkiego ks. litewskiego Witolda, w którym podziwiać można obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem, nazywany Madonną Trocką. Zwiedzając Troki i ich imponujące zabytki nie dziwi fakt, że kiedyś były one stolicą państwa litewskiego a później miastem wojewódzkim Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

Z cyklu Poprzez Kresy: Zaleszczyki

Z cyklu Poprzez Kresy: Zaleszczyki. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Zaleszczyki, położone w niezwykle malowniczym zakolu Dniestru, o wysokim przeciwnym brzegu, powstały na handlowym Szlaku Mołdawskim. Do rozwoju tej miejscowości doprowadzili Poniatowscy w XVIII w. Stanisław Poniatowski, kasztelan krakowski kupił Zaleszczyki od Lubomirskich, a jego syn, król Polski Stanisław August doprowadził do ich rozkwitu. Zaleszczyki charakteryzowały  się wyjątkowymi warunkami klimatycznymi, co spowodowało powstanie tutaj ośrodka sadowniczego, w którym dojrzewały szlachetne owoce południowe oraz unikalnego letniska i uzdrowiska błyskawicznie się rozwijających w okresie międzywojennym. Jedną z atrakcji dla letników i kuracjuszy było przeprawienie się na przeciwległy brzeg Dniestru, do rumuńskiego Krzyszczatyku, skąd roztacza się niezrównany widok na miasto. Atrakcją był tam tez monastyr usytuowany na naddniestrzańskim urwisku. Z najważniejszych obiektów w Zaleszczykach były: Ratusz miejski, kościół katolicki, pałac z portykiem rodziny Turnauów oraz miejska zabudowa, wśród której wyróżniały się polskie w charakterze dworki. Po II wojnie światowej nastąpiło zahamowanie rozwoju miasta jako unikatowego kąpieliska i jego stopniowy upadek. Obecnie turysta zwiedzający Zaleszczyki może zobaczyć niszczejące obiekty powstałe w czasach dawnej świetności oraz zaniedbania degradujące miejscowość porównywaną kiedyś do kąpielisk adriatyckich i czarnomorskich.

Z Bukowiny Południowej do Zaleszczyk

Z cyklu Poprzez Kresy: Z Bukowiny Południowej do Zaleszczyk

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Kolejna relacja z podróży po Bukowinie. Istnieją tam dwa zespoły klasztorne należące do najbardziej wartościowych – Monastyr Moldowica i monastyr Humor, wpisane na światową listę UNESCO. Powrót z Bukowiny na ziemie polskie zaplanować można przez Zaleszczyki, miasto położone w malowniczym zakolu Dniestru. Unikalne usytuowanie i warunki klimatyczne spowodowały, że Zaleszczyki rozwijały się jako elitarny kurort klimatyczny. W czasach powojennych uzdrowiskowy charakter miejscowości uległ zupełnej degradacji. W związku z tym omawianie Zaleszczyk rozpocznie się od pokazu widoków miasta i zaleszczyckich krajobrazów utrwalonych na starych widokówkach.

Cerkwie malowane na Bukowinie Południowej

Poprzez Kresy.

Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

 

 

Krótki czas pobytu wycieczki w Suczawie, poza zwiedzaniem miasta, został przeznaczony na objazd terenów położonych na północ i zachód, w celu poznania kilku cerkwi określanych jako malowane. Charakterystyczne są tu także ufortyfikowane monastyry prawosławne. Pierwszą miejscowością na tej trasie były Radowce, w XIV w. stolica państwa mołdawskiego. Cerkiew św. Mikołaja to najstarsza budowla murowana na Mołdawii. W pobliżu Radowiec położone są najbardziej znane ufortyfikowane monastyry. Monastyr Putna położony w malowniczej dolinie jest jednym z najcenniejszych zabytków Rumunii. W cerkwi klasztornej znajduje się marmurowy grobowiec fundatora monastyru, największego władcy Mołdawii Stefana Wielkiego. Monastyr Suczewica ze względu na malownicze położenie, zachowanie fortyfikacji, architektury i dekoracji malarskich ścian zewnętrznych oraz wnętrz cerkwi klasztornej uznawany jest za jeden z najwybitniejszych zabytków Europy. Wybitnym przykładem cerkwi malowanej na terenie ufortyfikowanego monastyru jest zespół klasztorny w Moldowicy. Wśród malowideł dekorujących cerkiew szczególne zainteresowanie wzbudza scena oblężenia Konstantynopola. Ostatnim obiektem, który udało się zwiedzić, był monastyr Humor z pozostałościami fortyfikacji i wieżą obronną oraz bogatą dekoracją malarską cerkwi.

Polacy na Kresach. Spotkanie Trzecie

Gościem Janusza M. Palucha autora „Wczoraj i dziś. Polacy na Kresach” będzie Przemysław Włodek.

 

Przemysław Włodek, z wykształcenia lekarz, od lat interesujący się Kresami. Autor cenionych przewodników po miastach kresowych: Lwów, Wilno wydanych przez Rewasz.

Z Czerniowiec do Suczawy – Piotr Korpanty

Poprzez Kresy. Z Czerniowiec do Suczawy. Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty.

Na poprzednim majowym spotkaniu zaprezentowane zostały najważniejsze zabytki Czerniowiec, z głównym gmachem zespołu uniwersyteckiego, powstałego jako pałac prawosławnego metropolity Bukowiny. Przed udaniem się w dalszą drogę do obecnej Bukowiny Rumuńskiej warto zapoznać się z ważnymi dla czerniowieckich Polaków: kościołem katolickim i cmentarzem miejskim, na którym zachowało się wiele imponujących nagrobków. Z Czerniowiec trasa wycieczki prowadzi do Suczawy, stolicy południowej Bukowiny, leżącej na terytorium Rumunii. Odwiedziliśmy w Suczawie Dom Polski i zobaczyliśmy kościół katolicki św. Jana Nepomucena oraz szereg zabytkowych cerkwi św. Jerzego Monastyru św. Jana Nowego, Narodzin św. Jana Chrzciciela, św. Demetriusza i Zmartwychwstania Pańskiego.

Poprzez Kresy. Czerniowce

Poprzez Kresy. Czerniowce
Zdjęcia i komentarz: Piotr Korpanty

Czerniowce, miasto położone nad Prutem, mającym swe źródło w Czarnohorze, było w austriackiej Galicji stolicą autonomicznej Bukowiny. Miasto istniało w XIV w. i leżało na terenie Mołdawii. Znajdowała się tam siedziba metropolity cerkwi prawosławnej. Czerniowce wraz z Moldawią zostały wchłonięte przez Turcję, później należały do Austrii, Rumunii i Związku Sowieckiego.
Austriacy doprowadzili do utworzenia autonomicznej metropolii prawosławnej, uniezależnionej od władz cerkiewnych terenu Rosji. Migracje ludności i kolonizacja w okresie galicyjskim spowodowały, ze Czerniowce stały się miastem kosmopolitycznym. Polacy byli znaczącą narodowością skupioną wokół kościoła „polskiego” i kilku organizacji patriotycznych. Zachował się imponujący swoją wielkością i stylem pałac metropolity Bukowiny, będąc obecnie głównym zespołem obiektów uniwersyteckich i równocześnie najatrakcyjniejszym zabytkiem miasta. Poza tym warto w Czerniowcach zwiedzić obiekty sakralne, prawosławne, katolickie i żydowskie.

Przez Dniestr do Czerniowiec

Zwiedzając okolice Kamieńca Podolskiego i Chocimia, wielokrotnie przejeżdża się wzdłuż Dniestru i przekracza się tę najważniejszą rzekę kresów południowo-wschodnich przedwojennej Rzeczypospolitej. Podczas spotkania pokazane zostanie jeszcze jedno urokliwe miejsce – dopływu rzeki Smotrycz do Dniestru w miejscowości Ujście. Atrakcją dla uczestników wycieczki było przepłynięcie promem na druga stronę Dniestru. Mijając Chocim, jadąc w kierunku południowym na Bukowinę mija się tereny, które weszły do tradycji wojska polskiego. Najważniejsze miejsca bitew stoczonych przez wojska legionowe to Rokitna i Rarańcza. Przed rozpoczęciem zwiedzania Czerniowiec warto udać się do nieodległego Storożyńca, który mimo upływu lat, zachował nastrój dawnych czasów.